Có những câu lạc bộ từng vô địch quốc gia, từng đá Champions League, sở hữu sân vận động hàng vạn chỗ, nhưng nay lại không còn ở giải đấu cao nhất. Những "gã khổng lồ đang ngủ say" như vậy ở bóng đá châu Âu không chỉ có một.
Deportivo, Parma, Hamburg — những cái tên này những năm gần đây lần lượt trở lại giải đấu cao nhất của quốc gia mình. Leeds United, Nottingham Forest, Schalke, Málaga cũng nằm trong số đó. Vậy, những gã khổng lồ vẫn còn đang "ngủ say" hiện nay là ai?
Trước hết vạch ra một ranh giới: thế nào là gã khổng lồ đang ngủ say
Tiêu chí đánh giá bao gồm lịch sử, bề dày truyền thống, nền tảng người hâm mộ và sân vận động. Câu lạc bộ phải từng có thời huy hoàng, nhưng sự huy hoàng đó không được quá gần — chẳng hạn West Ham ba năm trước vừa giành cúp châu Âu, Wolves là khách quen của Premier League, Reims hai lần vào chung kết Cúp C1, Nantes tám lần vô địch Ligue 1, những đội này đều không được tính. Steaua Bucureşti 40 năm trước từng vô địch cúp châu Âu, nay ở giải hạng hai Romania, nhưng vì người hâm mộ chia rẽ, phần lớn cổ động viên truyền thống đi theo FCSB ở giải hạng nhất, nên quyền thừa kế di sản còn gây tranh cãi. Boavista vô địch năm 2001, nay bị loại khỏi giải chuyên nghiệp Bồ Đào Nha vì khủng hoảng tài chính.
Các đội ở thành phố lớn có lợi thế, nhưng đó không phải yếu tố quyết định. Bari sở hữu sân San Nicola, sân vận động lớn thứ ba nước Ý, được xây cho World Cup 1990, nhưng không được chọn; sân của Verona, Messina, Palermo cũng trên ba vạn chỗ. Đức có rất nhiều câu lạc bộ lâu đời, Düsseldorf, Wolfsburg, Hannover 96 đều nằm trong số đó, nhưng không thể đưa hết vào danh sách.
Còn một trường hợp đặc biệt: Pro Vercelli trước năm 1922 bảy lần vô địch Serie A, nhưng nay ở hạng ba, vừa không có sân vận động ra hồn, cũng không có đủ dân số để chống đỡ, trong ngắn hạn khó mà đánh thức vị thế lịch sử.
Bảng xếp hạng từ thứ mười đến thứ bảy
Vị trí thứ mười là Bursaspor của Thổ Nhĩ Kỳ. Một lần vô địch quốc gia (mùa 2009-10), một cúp quốc gia (mùa 1985-86), hiện ở hạng hai, sân nhà Atatürk Bách Niên có sức chứa 43.361 người. Năm 2010, Bursaspor phá vỡ thế độc quyền lâu dài của các ông lớn Istanbul, trở thành đội bóng thứ hai không đến từ Istanbul giành chức vô địch Thổ Nhĩ Kỳ, và cũng là đội đầu tiên làm được điều đó kể từ khi Trabzonspor vô địch gần ba mươi năm trước. Điều đó có nghĩa là những đêm Champions League đối đầu Manchester United và Rangers. Nhưng năm 2024, "cá sấu xanh" lần đầu tiên trong lịch sử rơi xuống hạng tư. Bursa nằm ở phía tây nam Istanbul, gần núi Uludağ, dân số khoảng 2,5 triệu, với sân vận động hình cá sấu độc đáo, đội bóng từ đó một mạch đi lên, đang tìm cách lần đầu trở lại Süper Lig kể từ năm 2019.
Vị trí thứ chín là Dynamo Dresden của Đức. Tám lần vô địch quốc gia (lần gần nhất là giải hạng cao nhất Đông Đức mùa 1989-90), bảy cúp quốc gia (lần gần nhất cũng là mùa 1989-90), hiện ở Bundesliga 2, sân nhà Rudolf-Harbig có sức chứa 32.085 người. Đây là đội đầu tiên trong bốn đội bóng Đức trong danh sách. Dynamo Dresden có lịch sử phức tạp, nằm ở miền Đông vốn ít được đại diện. Thời kỳ đầu từng được cơ quan an ninh hậu thuẫn, sau đó những cầu thủ giỏi nhất bị chuyển tới Berlin. Đội bóng trở thành khách quen ở cúp châu Âu, thua Liverpool ở UEFA Cup 1976 và ở Cúp C1 châu Âu hai mùa sau đó. Là một trong những câu lạc bộ thống trị nhất của Đông Đức, họ giành tám chức vô địch và bảy cúp, gia nhập Bundesliga sau khi hai nước Đức thống nhất năm 1991, nhưng bốn năm sau rơi xuống hạng ba vì xuống hạng và nợ nần chồng chất. Những cầu thủ như Matthias Sammer đều xuất thân từ đây. Đội bóng lay lắt nhiều năm ở giải khu vực và các giải hạng thấp, nay ở Bundesliga 2. Thành phố có dân số trên 500.000 người, mùa trước lượng khán giả trung bình sân nhà ở Bundesliga 2 vượt ba vạn, nền tảng người hâm mộ đông đảo và nhiệt thành là chỗ dựa cho tiềm năng của họ.
Vị trí thứ tám là Kaiserslautern. Bốn lần vô địch quốc gia (lần gần nhất mùa 1997-98), hai cúp quốc gia (lần gần nhất mùa 1995-96), hiện ở Bundesliga 2, sân nhà Fritz-Walter có sức chứa 49.327 người. Nhờ thành công mùa 1997-98, Kaiserslautern đến nay vẫn là đội duy nhất vô địch Bundesliga ngay trong mùa vừa thăng hạng — dù trước đó họ vừa xuống hạng ngoài dự đoán, nhưng họ cũng vô địch năm 1991 và giành cúp năm 1990 và 1996. Thập niên 90 thế kỷ trước và đầu thế kỷ này, họ là khách quen ở cúp châu Âu, nay đã gần 15 năm không dự Bundesliga, từng trải qua bốn mùa ở hạng ba, đến năm 2022 mới thăng hạng. Dù thứ hạng không cao, lượng khán giả trung bình sân nhà vẫn trên 46.000 người. Năm 2024 họ suýt làm nên kỳ tích lần nữa khi vào chung kết Cúp Quốc gia Đức, thua Leverkusen của Xabi Alonso.
Vị trí thứ bảy là Sheffield Wednesday của Anh. Bốn lần vô địch quốc gia (lần gần nhất mùa 1929-30), bốn cúp quốc nội (lần gần nhất mùa 1990-91), hiện ở League One, hạng ba, sân nhà Hillsborough có sức chứa 39.732 người. Cổ động viên Sheffield United có lẽ sẽ tranh luận rằng người được chọn phải là họ chứ không phải đối thủ cùng thành phố Wednesday. Nhưng Wednesday nhỉnh hơn một chút về lịch sử và bề dày — dù lần gần nhất trong bốn chức vô địch quốc gia của họ đã cách đây gần 100 năm. Wednesday từng giành League Cup năm 1991, David Hirst, Chris Waddle, Paolo Di Canio và những người khác đã để lại cho người hâm mộ nhiều kỷ niệm đẹp. Giờ đây họ đang ở hạng ba.